Machineveiligheid vanaf 2027: wat de Machineverordening verandert

In dit document leest u wat er verandert wanneer op 20 januari 2027 de Machineverordening de Machinerichtlijn vervangt. U ontdekt waarom een verordening rechtstreeks in heel Europa geldt, zonder omzetting in een warenwetbesluit, en welke gevolgen dat heeft voor het ombouwen van machines, software en netwerkverbindingen en het zelf verklaren van conformiteit. Ook krijgt u concrete aandachtspunten voor uw bestaande checklists en documenten, zoals verwijzingen naar het Warenwetbesluit machines en de nieuwe term 'substantiële wijziging'. Bedoeld voor werkgevers, preventiemedewerkers en machinebouwers die zich nu al willen voorbereiden op het nieuwe regime.

Op 20 januari 2027 verdwijnt de Machinerichtlijn en neemt de Machineverordening het over. Dat klinkt als een formaliteit, maar dat is het niet. Een verordening werkt rechtstreeks in heel Europa, zonder Nederlandse vertaling in een warenwetbesluit. De inhoud verandert bovendien op punten die veel bedrijven raken: het ombouwen van machines, machines met software en netwerkverbinding, en de vraag of je nog zelf mag verklaren dat je product veilig is. Dit document zet op een rij wat er verandert, wat dat betekent voor de documenten en checklists die nu in omloop zijn, en wat je de komende periode kunt doen. Uitgangspunt is steeds de nieuwe tekst, niet de oude.

Figuur 1 – Tijdlijn van de overgang. De datum van 20 januari 2027 is hard: er is geen uitloopperiode voor voorraden. Bron: eigen weergave op basis van de Europese publicatiedata.

Waarom je hier nu al iets mee moet

De verordening is al in 2023 gepubliceerd en is formeel al geldend. Wat pas op 20 januari 2027 begint, is de toepassing. Vanaf die dag moet elk product dat voor het eerst op de Europese markt wordt aangeboden, aan de verordening voldoen. Diezelfde dag vervalt de Machinerichtlijn.

Die datum lijkt ver weg. In de praktijk is dat hij niet. Een machineontwerp heeft vaak een doorlooptijd van een tot twee jaar. Wie nu aan een nieuwe machine begint die in 2027 wordt geleverd, ontwerpt dus al onder het nieuwe regime. En wie straks een aangemelde instantie nodig heeft, komt in een markt terecht waarin heel Europa tegelijk aan de bel trekt.

Drie dingen die vaak verkeerd worden begrepen

• Terugwerkende kracht. Die is er niet. Machines die vóór 20 januari 2027 rechtmatig onder de richtlijn op de markt zijn gebracht, blijven rechtmatig. Je hoeft ze niet opnieuw te laten beoordelen.
• Overgangsperiode voor voorraad. Die is er evenmin. Er is geen periode waarin je nog even mag leegverkopen. Bepalend is het moment waarop een individueel exemplaar voor het eerst wordt aangeboden.
• Machines in gebruik. De verordening gaat over het op de markt brengen, niet over het gebruiken. Voor de machines die al op je werkvloer staan, blijft de arbowetgeving leidend.

Juist door dat laatste punt wordt de verordening vaak weggezet als iets voor machinebouwers. Dat klopt niet. Zodra een werkgever een machine ombouwt, koppelt of van nieuwe besturing voorziet, kan hij zelf in de rol van fabrikant terechtkomen. Daarover gaat hoofdstuk 5.

Van richtlijn naar verordening: wat dat juridisch betekent

Een richtlijn schrijft het doel voor en laat de lidstaten vrij in de manier waarop ze dat bereiken. Nederland moest de Machinerichtlijn dus eerst omzetten in eigen regelgeving. Dat gebeurde in het Warenwetbesluit machines. Wie wilde weten wat er precies moest, keek dus naar een Nederlands besluit dat op een Europese richtlijn was gebaseerd.

Een verordening slaat die tussenstap over. De eisen gelden rechtstreeks voor fabrikanten, importeurs en distributeurs, in alle lidstaten in dezelfde bewoordingen. Dat heeft drie praktische gevolgen.

• De nationale ruimte om eisen anders in te vullen verdwijnt. De discussie of Nederland iets strenger of soepeler uitlegt dan Duitsland, is straks grotendeels van tafel.
• De Nederlandse regelgeving krimpt tot wat écht nationaal moet: wie toezicht houdt, welke sancties er zijn en hoe procedures lopen.
• De brontekst waar je naar kijkt verandert. Niet meer het Nederlandse besluit, maar de Europese verordening zelf is voortaan het document dat je erbij pakt.

Dat laatste is wennen. De Nederlandse tekst van een verordening is juridisch net zo geldig als de andere taalversies, maar hij leest anders dan een warenwetbesluit. Reken erop dat medewerkers even tijd nodig hebben om hun weg te vinden in een tekst met bijlagen in plaats van artikelen die ze uit hun hoofd kennen.

Onze eigen kennisbank naast de nieuwe tekst gelegd

Vrijwel alles wat nu in de kennisbank staat over machineveiligheid – checklists voor CE-markering, uitleg over het technisch dossier, de modules over arbeidsmiddelen – is opgebouwd rond de Machinerichtlijn en het Warenwetbesluit machines. Die documenten zijn niet fout. Tot en met 19 januari 2027 beschrijven ze precies wat er geldt.

Maar ze zijn wel het verkeerde vertrekpunt voor werk dat je nú begint. Wie een checklist uit de bestaande set pakt en die aanvult met een paar zinnen over 2027, houdt de oude structuur in stand en mist de punten waarop de logica is veranderd. Het is verstandiger om de nieuwe tekst als basis te nemen en de bestaande documenten daarnaast te leggen als vergelijkingsmateriaal.