Vaststellen of sprake is van een milieubelastende activiteit (MBA)

## Wat speelt hier Onder de Omgevingswet is het begrip 'inrichting' vervangen door het begrip 'milieubelastende activiteit' (mba). Dit betekent dat een organisatie niet meer automatisch als één geheel wordt beoordeeld, maar dat per activiteit wordt bekeken of die activiteit een nadelig gevolg voor de fysieke leefomgeving kan hebben en dus als mba wordt aangemerkt. Dit speelt bij uiteenlopende bedrijfsprocessen: opslag van gevaarlijke stoffen, emissies naar lucht, lozingen op water of riool, bewerking van afvalstoffen, of activiteiten die de bodem kunnen bedreigen zoals tanks, vulpunten en wasplaatsen. Het risico zit erin dat een organisatie ten onrechte aanneemt dat een activiteit geen mba is, terwijl deze wel onder algemene rijksregels of een vergunningplicht valt. Ook kan een deel van de bedrijfsvoering wél mba zijn maar niet vergunningplichtig, wat toch vraagt om naleving van specifieke regels en de bijbehorende zorgplicht. Zonder een heldere beoordeling ontstaat het risico dat noodzakelijke voorzieningen, meldingen of vergunningen ontbreken, met gevolgen voor het milieu en voor de aansprakelijkheid van de organisatie. Een derde situatie is die van wijziging: een nieuwe machine, een extra opslagtank of een gewijzigd proces kan de mba-status van een bedrijfsonderdeel veranderen, terwijl de bestaande vergunning of melding daar niet meer op aansluit. ## Wat u moet doen - Breng alle bedrijfsactiviteiten met mogelijke milieu-impact in kaart, per locatie en per proces. - Toets elke activiteit aan de omschrijvingen van milieubelastende activiteiten uit de rijksregels om vast te stellen of sprake is van een mba. - Bepaal per vastgestelde mba of er een vergunningplicht, een meldplicht of alleen een zorgplicht geldt. - Leg bodembedreigende onderdelen van de mba vast en richt de bijbehorende bodembeschermende voorzieningen in, zoals vloeistofdichte vloeren, lekbakken of tanks die aan de gestelde eisen voldoen. - Werk de specifieke zorgplicht concreet uit in werkinstructies en gedragsafspraken voor de betrokken medewerkers, zodat niet alleen de voorgeschreven voorzieningen maar ook het dagelijks handelen bijdraagt aan het voorkomen van nadelige gevolgen. - Wijs een verantwoordelijke aan die wijzigingen in activiteiten signaleert en opnieuw laat toetsen, en instrueer leidinggevenden over wanneer een nieuwe beoordeling nodig is. - Controleer periodiek of de praktijksituatie nog overeenkomt met de vastgestelde mba-status en de geldende vergunning of melding. ## Toetsbare aspecten - **Activiteitenoverzicht** — een actueel overzicht van alle bedrijfsactiviteiten met mogelijke milieurelevantie. Bewijs: activiteitenregister of procesoverzicht. Frequentie: jaarlijks en bij wijzigingen. - **Mba-beoordeling** — een vastgelegde toets per activiteit of sprake is van een milieubelastende activiteit. Bewijs: beoordelingsdocument of notitie per activiteit. Frequentie: bij opstart en bij wijziging van een activiteit. - **Vergunning- of meldstatus** — heldere koppeling tussen elke vastgestelde mba en de bijbehorende vergunning, melding of algemene regel. Bewijs: vergunning, meldingsbevestiging of overzicht van toepasselijke regels. Frequentie: jaarlijks gecontroleerd. - **Actualiteit van vergunningen** — vergunningen en meldingen sluiten aan bij de huidige bedrijfssituatie. Bewijs: vergelijking tussen vergunningtekst en feitelijke situatie. Frequentie: jaarlijks of bij wijziging. - **Bodembeschermende voorzieningen** — aanwezigheid en staat van vloeistofdichte voorzieningen, lekbakken en tanks bij bodembedreigende activiteiten. Bewijs: inspectierapport of keuringscertificaat. Frequentie: volgens onderhoudsschema, minimaal jaarlijks. - **Werkinstructies zorgplicht** — concrete instructies voor medewerkers die bij een mba werken. Bewijs: werkinstructie of procedure op de werkplek. Frequentie: bij indiensttreding en bij wijziging van de activiteit. - **Wijzigingsbeheer** — een vaste procedure om nieuwe of gewijzigde activiteiten opnieuw te toetsen op mba-status. Bewijs: wijzigingsformulier of procesbeschrijving. Frequentie: bij elke relevante wijziging. - **Verantwoordelijke functionaris** — een aangewezen persoon die de mba-beoordeling en opvolging bewaakt. Bewijs: functieomschrijving of aanwijzingsdocument. Frequentie: actueel houden bij personeelswisseling. ## Veelvoorkomende knelpunten - De vergunning of melding op papier komt niet meer overeen met de feitelijke bedrijfsvoering. - De mba-beoordeling is nooit vastgelegd en bestaat alleen als aanname. - Leidinggevenden herkennen niet wanneer een nieuwe activiteit opnieuw getoetst moet worden. - Ingeleend personeel of onderaannemers voeren activiteiten uit die buiten de mba-beoordeling blijven. - Bodembeschermende voorzieningen zijn wel aangeschaft maar worden niet periodiek gecontroleerd. - Wijzigingen in het proces worden doorgevoerd zonder terugkoppeling naar de verantwoordelijke voor de mba-status. ## Hoe u het borgt De aangewezen verantwoordelijke bewaakt jaarlijks of het activiteitenoverzicht, de mba-beoordelingen en de vergunning- of meldstatus nog kloppen, en stuurt bij zodra een wijziging in het proces daartoe aanleiding geeft. Nieuwe medewerkers en ingeleend personeel worden bij aanvang geïnformeerd over de geldende werkinstructies en de mba-status van hun werkzaamheden, en derden die op locatie activiteiten uitvoeren worden vooraf getoetst op mogelijke gevolgen voor de mba-beoordeling. Zo blijft aantoonbaar dat de organisatie weet welke activiteiten milieubelastend zijn en daar consequent naar handelt.

Risico's

• Activiteit ten onrechte niet als MBA aangemerkt — Onder de Omgevingswet wordt per bedrijfsactiviteit beoordeeld of sprake kan zijn van nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving. Wanneer een werkgever een activiteit ten onrechte niet als milieubelastende activiteit (MBA) aanmerkt, blijven de toepasselijke verplichtingen mogelijk buiten beeld. Dit kan bijvoorbeeld spelen bij opslag van gevaarlijke stoffen, emissies naar de lucht, lozingen, afvalbewerking en bodembedreigende activiteiten rond tanks, vulpunten of wasplaatsen. Een verkeerde beoordeling kan ertoe leiden dat vereiste voorzieningen, beheersmaatregelen, meldingen of vergunningen ontbreken. Hierdoor kunnen bodem, water, lucht en de omgeving worden belast en kunnen werknemers betrokken raken bij lekkages, incidenten of ongecontroleerde emissies. Ook kunnen medewerkers werkzaamheden uitvoeren op basis van onvolledige instructies, omdat de milieurelevante kenmerken en voorwaarden niet zijn vastgelegd. Het risico bestaat eveneens wanneer slechts een deel van een locatie als MBA geldt of wanneer een activiteit wel onder algemene regels valt maar niet vergunningplichtig is. Zonder aantoonbare toetsing per locatie en proces kan de organisatie niet onderbouwen welke regels en zorgmaatregelen gelden. Dit vergroot de kans op milieuschade, herstelkosten, handhaving, stillegging en aansprakelijkheid. De aangeleverde Arbobesluitartikelen regelen hoofdzakelijk definities, toepasselijkheid en uitzonderingen en vormen geen inhoudelijke MBA-beoordelingscriteria.
• MBA-status niet per locatie en proces vastgesteld — Wanneer de organisatie de status van milieubelastende activiteiten alleen op bedrijfsniveau beoordeelt, kunnen afzonderlijke processen of activiteiten buiten beeld blijven. De beoordeling moet daarom aansluiten op wat op iedere locatie feitelijk gebeurt, zoals opslag van gevaarlijke stoffen, emissies naar de lucht, lozingen, afvalbewerking en bodembedreigende werkzaamheden bij tanks, vulpunten of wasplaatsen. Zonder een volledige inventarisatie kan een activiteit ten onrechte niet als milieubelastende activiteit worden behandeld. Daardoor wordt mogelijk niet vastgesteld of een vergunning, melding, specifieke regel of zorgplicht van toepassing is. Ook kunnen noodzakelijke voorzieningen, controles en registraties ontbreken of niet passen bij het betrokken proces. Dit vergroot de kans op verontreiniging van bodem, water of lucht en op onbeheerste milieueffecten rond de locatie. Medewerkers die processen ontwerpen, inkopen, wijzigen, uitvoeren of onderhouden kunnen bovendien werken vanuit onjuiste uitgangspunten. De organisatie loopt dan risico op herstelmaatregelen, productiestilstand, handhaving en aansprakelijkheid. De aangeleverde artikelen uit het Arbobesluit bevatten vooral definities, toepasselijkheidsbepalingen en uitzonderingen voor bijzondere groepen of omstandigheden. Zij leveren in deze evidence geen inhoudelijk toetsingskader voor de MBA-status; daarvoor moet de organisatie de toepasselijke milieuregels afzonderlijk en controleerbaar beoordelen.
• Verouderde gegevens gebruikt bij de MBA-beoordeling — De beoordeling of een bedrijfsactiviteit een milieubelastende activiteit (MBA) is, kan onjuist uitvallen wanneer zij is gebaseerd op verouderde procesbeschrijvingen, stoffenlijsten, capaciteiten, plattegronden of gegevens over emissies, lozingen en afvalstromen. Dit risico raakt de werkgever, de medewerkers die milieu- en vergunningstaken uitvoeren en degenen die processen wijzigen of beheren. Ook omwonenden en de fysieke leefomgeving kunnen gevolgen ondervinden. Sinds de vorige beoordeling kunnen bijvoorbeeld machines, opslagtanks, grondstoffen, productievolumes, lozingsroutes of bodembedreigende onderdelen zijn veranderd zonder dat de gebruikte gegevens zijn bijgewerkt. Daardoor kan een activiteit buiten beeld blijven of kan ten onrechte worden aangenomen dat bestaande voorwaarden nog aansluiten op de werkelijke situatie. Noodzakelijke voorzieningen, controles, meldingen of vergunningaanvragen kunnen dan ontbreken of op onjuiste uitgangspunten berusten. Dit vergroot de kans op onvoldoende beheer van emissies, lozingen, afvalstoffen en bodemrisico’s. Daarnaast kan onduidelijkheid ontstaan over verantwoordelijkheden en over de vraag welke regels per locatie en proces moeten worden toegepast. De organisatie moet daarom de MBA-beoordeling baseren op actuele, verifieerbare bedrijfsgegevens en wijzigingen tijdig opnieuw laten beoordelen. De opgegeven artikelen uit het Arbobesluit vormen het vaste wettelijke startpunt, maar bevatten in de aangeleverde fragmenten geen inhoudelijke criteria voor de MBA-beoordeling.
• Wijzigingen niet opnieuw op MBA-status beoordeeld — Wanneer een organisatie een machine toevoegt, een opslagtank plaatst, de productiecapaciteit verhoogt of een proces, grondstof, afvalstroom, lozing of locatie wijzigt, kan de eerdere beoordeling van milieubelastende activiteiten niet meer actueel zijn. De wijziging kan een bestaande activiteit uitbreiden, een nieuwe milieubelastende activiteit vormen of gevolgen hebben voor de toepasselijke zorg-, informatie-, meld- of vergunningplicht. Als vooraf geen nieuwe beoordeling plaatsvindt, kunnen noodzakelijke voorzieningen en procedures ontbreken of niet meer aansluiten op de feitelijke bedrijfsvoering. Hierdoor kunnen ongewenste emissies naar lucht, bodem, water of riool ontstaan of voortduren. Ook kunnen medewerkers, leidinggevenden en onderhoudspartijen werken met onjuiste instructies over opslag, procesbeheersing, incidenten en afvalstromen. Het risico betreft vooral organisaties waar technische en operationele wijzigingen sneller worden uitgevoerd dan de milieu- en arbobeoordeling wordt bijgewerkt. De werkgever mist dan tevens relevante informatie voor het beoordelen en beheersen van arbeidsrisico’s die met de gewijzigde activiteit samenhangen. Mogelijke gevolgen zijn milieuschade, blootstelling van werknemers, herstelmaatregelen, productiestilstand, handhaving en aansprakelijkheid. Daarom moet iedere voorgenomen wijziging vóór ingebruikname worden beoordeeld op de MBA-status en op de gevolgen voor bestaande maatregelen, registraties en toestemmingen.