CE-markering arbeidsmiddelen

## Wat speelt hier CE-markering geeft aan dat een fabrikant of leverancier verklaart dat een machine, gereedschap of installatie voldoet aan de van toepassing zijnde veiligheidseisen op het moment van in de handel brengen. Dit speelt overal waar arbeidsmiddelen worden ingekocht, gehuurd, samengesteld of gemodificeerd: van een nieuwe zaagmachine op de werkvloer tot een op maat gebouwde procesinstallatie of een combinatie van bestaande machines tot één nieuwe productielijn. Het risico zit niet alleen in het ontbreken van een sticker. Het echte risico ontstaat wanneer een arbeidsmiddel技nisch gezien niet is beoordeeld op gevaren zoals beknelling, elektrocutie, wegvliegende delen of onbeheerste energie, terwijl medewerkers er dagelijks mee werken. Ook bij zelfbouw, samenbouw van machines door de eigen technische dienst, of bij ingrijpende aanpassingen aan een bestaande machine kan de oorspronkelijke CE-markering zijn functie verliezen zonder dat iemand dit heeft opgemerkt of opnieuw heeft laten beoordelen. Een derde situatie is die van resterende risico's: ook een correct CE-gemarkeerd arbeidsmiddel dekt niet automatisch alle gevaren af die in de specifieke werksituatie ontstaan, bijvoorbeeld door de combinatie met andere apparatuur, de werkomgeving of het gebruik buiten het bedoelde toepassingsgebied. Die resterende risico's moeten door de organisatie zelf worden herkend en afgedekt. ## Wat u moet doen - Stel bij aanschaf of huur van elk arbeidsmiddel vast dat het geschikt is voor de beoogde werkzaamheden en werkomgeving. - Controleer bij inkoop op aanwezigheid van een geldige CE-markering en een bijbehorende EG-verklaring van overeenstemming. - Verzamel en bewaar de volledige fabrikantsdocumentatie, inclusief gebruikershandleiding en conformiteitsverklaring, per arbeidsmiddel. - Beoordeel en documenteer resterende risico's die niet door de fabrikant zijn afgedekt, en bepaal welke aanvullende technische of organisatorische maatregelen nodig zijn. - Richt een procedure in voor wijzigingen aan bestaande machines, zodat vooraf wordt beoordeeld of de CE-markering geldig blijft of dat herbeoordeling nodig is. - Laat zelfgebouwde of samengestelde machines zonder geldige CE-markering keuren en voorzien van een vervangend conformiteitsverslag voordat ze in gebruik worden genomen. - Instrueer leidinggevenden en technische medewerkers over wanneer aanpassingen aan een machine gemeld moeten worden. - Controleer periodiek of arbeidsmiddelen op de werkvloer nog overeenkomen met de geregistreerde documentatie en oorspronkelijke staat. ## Toetsbare aspecten - **Selectiecriteria bij aanschaf** — vastgelegd is dat geschiktheid voor de taak is beoordeeld voordat een arbeidsmiddel wordt aangeschaft. Bewijs: inkoopcriteria of aanschafformulier. Frequentie: bij elke aanschaf. - **CE-markering aanwezig** — het arbeidsmiddel draagt zichtbaar een CE-markering. Bewijs: visuele controle op het arbeidsmiddel zelf. Frequentie: bij ingebruikname en bij periodieke inspectie. - **EG-verklaring van overeenstemming** — een geldige verklaring is beschikbaar per arbeidsmiddel. Bewijs: document in het machinedossier. Frequentie: bij aanschaf en bij audit. - **Compleetheid fabrikantsdocumentatie** — gebruikershandleiding en conformiteitsverklaring zijn aanwezig en vindbaar. Bewijs: machinedossier of digitaal archief. Frequentie: jaarlijkse steekproef. - **Registratie resterende risico's** — resterende risico's van het arbeidsmiddel zijn benoemd in de risico-inventarisatie. Bewijs: RI&E of aanvullend risicodocument per arbeidsmiddel. Frequentie: bij opname in de RI&E en bij wijziging. - **Aanvullende maatregelen bij resterende risico's** — vastgelegd welke extra maatregelen gelden bovenop de fabrieksbeveiliging. Bewijs: maatregelenoverzicht gekoppeld aan het arbeidsmiddel. Frequentie: bij vaststelling en bij evaluatie. - **Wijzigingsregistratie** — aanpassingen aan een CE-gemarkeerd arbeidsmiddel zijn gedocumenteerd inclusief herbeoordeling van risico's. Bewijs: wijzigingslogboek per machine. Frequentie: bij elke wijziging. - **Vervangend conformiteitsverslag bij zelfbouw** — zelfgebouwde of samengestelde machines zonder CE-markering zijn gekeurd en voorzien van een verslag. Bewijs: keuringsrapport. Frequentie: voor ingebruikname en bij herkeuring. - **Onderscheid in documentatie bij deel-CE** — wanneer alleen onderdelen zijn CE-gemarkt, is dit onderscheid herkenbaar vastgelegd. Bewijs: technisch dossier van de samenstelling. Frequentie: bij samenbouw en bij review. - **Evaluatie samengestelde installaties** — bij combinaties van machines is de interactie tussen onderdelen beoordeeld op veiligheid. Bewijs: risicoanalyse van de gehele installatie. Frequentie: bij ingebruikname en bij wijziging van de opstelling. ## Veelvoorkomende knelpunten - Documentatie is aanwezig in een archief, maar het arbeidsmiddel op de vloer wijkt inmiddels af van de beschreven staat. - Wijzigingen worden door de eigen technische dienst uitgevoerd zonder dat de gevolgen voor de CE-markering worden beoordeeld of vastgelegd. - Leidinggevenden en inkopers zijn niet getraind om CE-markering en EG-verklaring te herkennen of te beoordelen bij aanschaf. - Gehuurde of door derden meegebrachte arbeidsmiddelen blijven buiten het zicht van de eigen registratie en beoordeling. - Resterende risico's worden wel herkend maar niet vertaald naar concrete, vastgelegde aanvullende maatregelen. - Zelfgebouwde of samengestelde installaties worden in gebruik genomen zonder voorafgaande keuring of vervangend conformiteitsverslag. ## Hoe u het borgt Wijs een verantwoordelijke aan, bijvoorbeeld de technisch verantwoordelijke of preventiemedewerker, die het machinedossier actueel houdt en aanschaf- en wijzigingsmeldingen beoordeelt. Neem de controle op CE-markering en documentatie op als vast onderdeel van de inkoopprocedure en van periodieke werkplekinspecties, en leg afwijkingen met een opvolgdatum vast. Zorg dat nieuwe medewerkers, uitzendkrachten en onderaannemers bij het gebruik van arbeidsmiddelen worden geïnstrueerd over de status en beperkingen van het betreffende arbeidsmiddel, en betrek gehuurde of meegebrachte apparatuur van derden expliciet in dezelfde controle. Zo blijft de organisatie op elk moment aantoonbaar in staat om per arbeidsmiddel te laten zien dat de CE-status, de documentatie en de resterende risico's zijn beoordeeld en geborgd.

Risico's

• CE-markering op onderdelen en samengestelde installaties — Bij veel arbeidsmiddelen worden losse onderdelen zoals aandrijvingen, besturingskasten, transportbanden of beveiligingskappen ingekocht die elk afzonderlijk een CE-markering dragen. Werkgevers gaan er dan soms ten onrechte van uit dat de installatie die uit deze onderdelen wordt samengebouwd, als geheel automatisch voldoet aan de veiligheidseisen. Het Arbobesluit maakt echter duidelijk dat het vermoeden van conformiteit alleen geldt voor de onderdelen die zelf zijn voorzien van CE-markering, niet voor de samengestelde installatie als geheel. Juist op de koppelvlakken tussen onderdelen ontstaan vaak nieuwe risico's: aandrijvingen die niet goed op elkaar zijn afgestemd, besturingslogica die niet correct is geïntegreerd, noodstopcircuits die niet doorlopen over de hele installatie, of afschermingen die ontbreken op de overgang tussen twee gemarkeerde onderdelen. Dit risico speelt voor technische diensten, installateurs, inkopers en operators die met de samengestelde installatie werken. Als niemand de gecombineerde installatie beoordeelt en documenteert, blijven deze koppelrisico's onopgemerkt. Gevolg kan zijn dat werknemers worden blootgesteld aan mechanische, elektrische of andere gevaren die door geen van de individuele CE-markeringen zijn afgedekt, met kans op ernstig letsel zoals beknelling, snijwonden of elektrocutie.
• Conformiteit arbeidsmiddel en EG-verklaring van overeenstemming — Dit risico speelt wanneer een werkgever een arbeidsmiddel aan werknemers ter beschikking stelt zonder goed te controleren of dat middel daadwerkelijk voldoet aan de daarop van toepassing zijnde Warenwetbesluiten en, indien van toepassing, is voorzien van een geldige CE-markering met bijbehorende EG-verklaring van overeenstemming. Het wettelijk vermoeden van conformiteit geldt namelijk alleen als markering, verklaring en gebruiksaanwijzing werkelijk bij het specifieke arbeidsmiddel horen en het middel ook overeenkomstig die documentatie wordt gebruikt. Ontbreekt deze koppeling, is de documentatie onvolledig, verouderd of hoort zij niet bij het aanwezige type of de aanwezige uitvoering, dan vervalt dat vermoeden en moet de werkgever zelf aantonen dat het arbeidsmiddel veilig is. Dit treft in de praktijk alle werknemers die het betreffende arbeidsmiddel bedienen of ernaar in de buurt werken. Als een werkgever hier niets aan doet, kan een niet-conform of onjuist gedocumenteerd arbeidsmiddel ongemerkt in gebruik blijven, met een verhoogde kans op mechanisch letsel, elektrische onveiligheid of andere gebruiksrisico's die bij een daadwerkelijk conform middel wel zouden zijn afgedekt. Bovendien ontstaat een aansprakelijkheids- en handhavingsrisico omdat de werkgever niet kan aantonen dat aan de wettelijke eisen is voldaan.
• Voldoen aan Warenwetbesluiten en CE-markering — Werkgevers stellen arbeidsmiddelen zoals machines, gereedschappen en installaties ter beschikking aan werknemers. Het risico ontstaat wanneer een arbeidsmiddel wordt aangeschaft of ingezet zonder dat is nagegaan of het voldoet aan de van toepassing zijnde Warenwetbesluiten, zoals blijkt uit een CE-markering en een bijbehorende EG-verklaring van overeenstemming. Ontbreekt deze conformiteit, of ontbreekt de bijbehorende documentatie zoals een gebruikershandleiding, dan is niet aangetoond dat het ontwerp is beoordeeld op mechanische, elektrische en andere gebruiksrisico's. Dit speelt vooral bij tweedehands machines, geïmporteerde apparatuur van buiten de EU, zelfgebouwde installaties en arbeidsmiddelen waarvan onderdelen zijn vervangen of aangepast. Werknemers die met dergelijke middelen werken, lopen een verhoogd risico op letsel doordat veiligheidsvoorzieningen ontbreken of onvoldoende zijn, terwijl de werkgever hier bij een controle niet zonder meer op kan vertrouwen. Als de werkgever niets doet, blijft onduidelijk of een arbeidsmiddel geschikt en veilig is voor de beoogde toepassing, wat kan leiden tot storingen, bekneld raken, elektrocutie of andere ongevallen. Daarnaast ontstaat een aansprakelijkheidsrisico omdat de wettelijk vereiste conformiteit niet aantoonbaar is bij een inspectie of na een incident.
• Wijziging of aanpassing van CE-gemarkeerd arbeidsmiddel — Dit risico speelt wanneer een werkgever of technische dienst een arbeidsmiddel dat is voorzien van een CE-markering en een EG-verklaring van overeenstemming, zelf aanpast, ombouwt of uitbreidt zonder daarbij de oorspronkelijke conformiteit opnieuw te (laten) beoordelen. Denk aan het verwijderen of omzeilen van een beveiliging, het aanpassen van een besturing, het koppelen van meerdere machines, of het monteren van niet-originele onderdelen. Zodra een arbeidsmiddel wezenlijk wordt gewijzigd ten opzichte van de fabrieksuitvoering, vervalt de grondslag waarop het vermoeden van overeenstemming met het Arbobesluit berust: de CE-markering en de bijbehorende gebruiksaanwijzing dekken de nieuwe situatie niet meer. Dit treft vooral onderhoudsmonteurs, technische diensten en operators die met het gewijzigde arbeidsmiddel werken. Als de werkgever niets doet, blijft hij vertrouwen op een conformiteitsvermoeden dat niet meer geldt, terwijl nieuwe mechanische, elektrische of besturingstechnische gevaren onopgemerkt kunnen zijn ontstaan. Dit kan leiden tot beknelling, elektrocutie, wegschietende onderdelen of onverwacht startgedrag van de machine, met letsel als gevolg dat ook aansprakelijkheidsrisico's voor de werkgever met zich meebrengt.
• Zelfgebouwde en samengebouwde machines zonder CE-markering — Sommige werkgevers bouwen zelf een machine, bouwen een bestaande machine ingrijpend om, of koppelen meerdere machines en componenten aaneen tot één nieuwe installatie. Zodra dit gebeurt, wordt de werkgever in juridische zin de fabrikant van dat arbeidsmiddel en moet hij zelf zorgen voor een risicobeoordeling, een technisch dossier, passende veiligheidsvoorzieningen en waar van toepassing een CE-markering met EG-verklaring van overeenstemming. In de praktijk ontbreekt dit besef vaak: de zelfbouw of samenbouw wordt in gebruik genomen zonder dat iemand de essentiële veiligheidseisen heeft getoetst. Dit raakt vooral technische dienst, monteurs en operators die de machine bedienen of onderhouden. Zonder onafhankelijke conformiteitsbeoordeling ontbreken vaak noodstopvoorzieningen, afschermingen van bewegende delen, interlocks en duidelijke gebruiksinstructies. Gevolg is dat bewegende, snijdende of onder spanning staande delen onbeheerst toegankelijk blijven. Doet de werkgever niets, dan blijft de machine in gebruik zonder dat restrisico's in kaart zijn gebracht, ontbreekt een onderhouds- en keuringsregime, en is bij een ongeval niet aantoonbaar dat aan de zorgplicht is voldaan. Dit verhoogt de kans op beknelling, snijletsel en elektrische incidenten aanzienlijk.